Phân tích đề minh hoạ: những dạng câu hỏi có khả năng xuất hiện trong đề chính thức

Mỗi mùa thi, mạng xã hội lại rộ lên những bài "soi đề minh hoạ, đoán trúng đề thật". Rồi ngày thi đến, rất nhiều bạn nhận ra đề chính thức giống đề minh hoạ về hình thức nhưng khác hẳn về cảm giác làm bài. Năm 2025 là ví dụ rõ nhất. Đề minh hoạ không phải lời hứa về câu hỏi; nó là bản mô tả luật chơi, và đọc đúng luật chơi mới là thứ giúp bạn.

Tóm tắt nhanh: Đề minh hoạ (hay đề tham khảo) do Bộ GD&ĐT công bố cho biết cấu trúc, dạng câu, cách tính điểm và phạm vi năng lực của đề thi thật — không cho biết câu hỏi cụ thể. Cách dùng đúng là gắn nhãn từng câu theo chủ đề, mức độ, bối cảnh, rồi luyện theo dạng, và đối chiếu với đề chính thức các năm trước.

Đề minh hoạ là gì, và nó đã đi cùng hai kỳ thi ra sao

Trước hết, xếp các mốc theo đúng thứ tự:

Thời điểm	Sự kiện	Ý nghĩa với người ôn thi
29/12/2023	Bộ GD&ĐT công bố đề minh hoạ kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025, kèm bảng năng lực và cấp độ tư duy	Định dạng mới lần đầu lộ diện; nội dung chủ yếu lớp 10–11 vì khi đó lớp 12 chưa học
18/10/2024	Bộ công bố đề tham khảo năm 2025	Bản gần đề thật nhất, đã có kiến thức lớp 12
26–27/6/2025	Kỳ thi đầu tiên theo Chương trình GDPT 2018	Cấu trúc giữ đúng như đề tham khảo; độ khó Toán, Tiếng Anh gây tranh luận
11–12/6/2026	Kỳ thi năm 2026	Cấu trúc tiếp tục giữ ổn định
21/9/2026	Báo Chính phủ đưa tin Bộ sẽ điều chỉnh đề thi từ năm 2027 theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu	Bạn thi năm 2027 cần theo dõi đề tham khảo mới nếu Bộ công bố

Điểm cần ghi nhớ: đến nay, cấu trúc (số phần, số câu, dạng câu, thời gian) chưa lần nào lệch khỏi đề đã công bố. Thứ lệch là độ khó và cách đặt vấn đề.

Cấu trúc đề theo từng môn

Đây là phần đề minh hoạ nói chắc chắn nhất, và phần bạn nên thuộc trước khi làm bất kì đề nào:

Môn	Thời gian	Phần I: nhiều lựa chọn	Phần II: Đúng/Sai (4 ý)	Phần III: trả lời ngắn
Toán	90 phút	12 câu × 0,25	4 câu	6 câu × 0,5
Vật lí, Hoá học, Sinh học, Địa lí	50 phút	18 câu × 0,25	4 câu	6 câu × 0,25
Lịch sử	50 phút	24 câu × 0,25	4 câu	không có
Tiếng Anh	50 phút	40 câu nhiều lựa chọn	không có	không có
Ngữ văn	120 phút	Tự luận: Đọc hiểu 4,0 điểm · Viết đoạn văn 2,0 điểm · Viết bài văn 4,0 điểm

Phần Đúng/Sai chấm luỹ tiến: đúng 1 ý được 0,1; 2 ý 0,25; 3 ý 0,5; cả 4 ý mới được trọn 1 điểm. Một câu Đúng/Sai vì thế đáng bằng bốn câu nhiều lựa chọn — và là nơi đề phân hoá mạnh nhất. Phần trả lời ngắn không có phương án để loại trừ; bạn phải tự tính ra số và tô đúng quy cách. Hai bài câu Đúng/Sai nhiều ý và câu trả lời ngắn giải thích chi tiết từng dạng.

Riêng Ngữ văn, ngữ liệu đọc hiểu và đề viết lấy ngoài sách giáo khoa. Học thuộc bài văn mẫu gần như không còn tác dụng.

Năm 2025 dạy ta điều gì về đề minh hoạ

Kỳ thi 2025 là phép thử thật đầu tiên, và nó để lại ba bài học có số liệu:

1. Cấu trúc giữ, độ khó không giữ. Môn Toán có điểm trung bình 4,78, lần đầu tiên dưới 5, và hơn 56% thí sinh dưới điểm trung bình (theo phổ điểm Bộ công bố tháng 7/2025). Người nào chỉ luyện tới mức đề tham khảo thì bị hụt.
2. Bộ thừa nhận yếu tố "bỡ ngỡ". Ngày 27/6/2025, đại diện Cục Quản lý chất lượng nói cấu trúc, định dạng đề thay đổi hoàn toàn so với năm trước nên có thể gây bỡ ngỡ, và thí sinh chuẩn bị kĩ sẽ đáp ứng tốt hơn. Nói cách khác: thứ bảo vệ bạn là sự quen tay với dạng câu, không phải trí nhớ về câu hỏi cụ thể.
3. Câu gắn bối cảnh thực tiễn là xu hướng chính. Ngay từ đề minh hoạ, Bộ đã nêu các câu hỏi được gắn với bối cảnh có ý nghĩa, thực tiễn. Đề chính thức các năm đi đúng hướng ấy: đề bài dài hơn, cần đọc hiểu trước khi tính.

Sang năm 2026, nhận định của giáo viên về đề Toán không đồng nhất — có người thấy dễ thở hơn 2025, có người cho là vẫn dài và phân hoá ở nhóm điểm cao. Điểm chung duy nhất đáng tin: cấu trúc không đổi.

Những dạng câu hỏi nên luyện kĩ

Nói "câu nào sẽ ra" là không trung thực. Nhưng nói "dạng nào gần như chắc chắn có" thì có căn cứ, vì nó do cấu trúc quy định:

Dạng	Vì sao chắc chắn có	Luyện thế nào
Câu Đúng/Sai 4 ý xoay quanh một tình huống	Cấu trúc bắt buộc 4 câu ở hầu hết các môn	Tập xét từng ý độc lập; ý sai thường sai ở điều kiện, đơn vị, quan hệ nhân quả
Câu trả lời ngắn cho ra một con số	Có ở Toán và các môn khoa học, Địa lí	Luyện làm tròn đúng yêu cầu đề, đọc kĩ đơn vị
Câu có bảng số liệu, biểu đồ, đoạn tư liệu	Định hướng đánh giá năng lực, gắn bối cảnh	Đọc câu hỏi trước, rồi mới đọc dữ liệu để biết cần tìm gì
Câu vận dụng bài toán thực tế (Toán)	Chiếm phần điểm cao, phân hoá	Tập chuyển lời văn thành mô hình toán trước khi tính
Đọc hiểu văn bản dài (Tiếng Anh, Ngữ văn)	Đề 2025 thiên về đọc hiểu, ngữ cảnh	Luyện tốc độ đọc và nhận diện ý chính theo đoạn

Ma trận nội dung chi tiết hơn và các dạng tăng độ phân hoá có ở bài nhận định ma trận đề thi tốt nghiệp.

Quy trình 5 bước tự phân tích một đề minh hoạ

Bạn có thể làm việc này trong một buổi chiều, với đề của đúng môn mình thi.

1. Làm đề trong đúng thời gian, gấp sách. 50 phút là 50 phút. Không làm thế thì mọi phân tích sau đó dựa trên một trải nghiệm không có thật.
2. Chấm và ghi điểm theo từng phần, không chỉ tổng. Ví dụ: Phần I được 3,5/4,5; Phần II được 1,6/4; Phần III được 0,5/1,5. Con số theo phần cho biết bạn mất điểm vì kiến thức hay vì dạng câu.
3. Gắn nhãn từng câu bằng ba thẻ: chủ đề (chương nào), mức độ (nhận biết, thông hiểu, vận dụng), bối cảnh (thuần kiến thức hay tình huống thực tế). Bảng năng lực kèm theo đề minh hoạ của Bộ giúp bạn đối chiếu mức độ.
4. Gom câu sai theo nhãn, không theo số thứ tự. Nếu năm câu sai đều mang nhãn "bối cảnh thực tế", vấn đề của bạn là đọc hiểu đề chứ không phải chương nào cụ thể.
5. Đối chiếu với đề chính thức 2025 và 2026 cùng môn. Làm tiếp hai đề ấy theo đúng điều kiện phòng thi. Dạng nào xuất hiện ở cả ba đề là dạng phải luyện nhuần nhuyễn; dạng chỉ có trong đề minh hoạ thì luyện vừa đủ.

Mẹo khi đọc lại đề

• Đọc phần hướng dẫn chấm, đặc biệt ở Ngữ văn. Nó cho biết giám khảo tìm gì trong bài làm, rõ hơn bất kì bài văn mẫu nào.
• Chú ý câu "gài" ở Phần II: ý (a) thường dễ, ý (d) thường cần lập luận hoặc tính toán nhiều bước. Đừng mất quá nhiều thời gian cho ý (d) khi Phần III còn bỏ trống.
• Tính thời gian thật mỗi phần sau khi làm xong. Với môn 50 phút, cách chia thời gian có ở bài phân bổ thời gian 50 phút.

Thận trọng với "đề dự đoán" trên mạng

• Đề nào tự nhận "trúng tủ", "chắc chắn ra" đều không có cơ sở: đề thi chính thức được giữ bí mật tới giờ thi.
• Đề thi thử của trường, sở có giá trị luyện tập tốt, nhưng độ khó có thể lệch nhiều so với đề thật — dùng để luyện dạng, đừng dùng để đoán điểm.
• Thông tin về cấu trúc năm 2027 chỉ nên lấy từ moet.gov.vn và các báo chính thống trích dẫn văn bản của Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Đề minh hoạ và đề tham khảo khác nhau thế nào?

Cả hai đều do Bộ công bố để mô tả đề thi thật. Đề minh hoạ cuối năm 2023 ra đời khi lớp 12 chưa học nên dùng chủ yếu kiến thức lớp 10–11; đề tham khảo tháng 10/2024 đã có kiến thức lớp 12 và gần đề chính thức 2025 hơn.

Năm 2027 có đề minh hoạ mới không?

Tới cuối tháng 9/2026, Bộ mới thông tin định hướng điều chỉnh đề thi từ năm 2027 theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu. Việc có công bố đề tham khảo mới hay không, bạn cần theo dõi thông báo chính thức của Bộ GD&ĐT.

Chỉ luyện đề minh hoạ và đề chính thức các năm có đủ không?

Không đủ về số lượng. Ba bốn đề chỉ giúp bạn hiểu luật chơi. Để quen tay, bạn cần luyện thêm nhiều đề cùng định dạng, rồi sửa kĩ từng câu sai theo nhóm dạng bài như quy trình ở trên.

Đề chính thức có lấy lại câu hỏi trong đề minh hoạ không?

Không có căn cứ nào cho điều đó. Đề minh hoạ công khai nên không thể dùng lại nguyên câu. Thứ lặp lại là dạng câu, cách hỏi và mức độ tư duy — đó mới là thứ đáng phân tích.

Luyện theo dạng, đừng săn câu

Đề minh hoạ trả lời câu hỏi "thi thế nào", còn câu hỏi "thi câu gì" thì không ai trả lời được trước ngày thi. Hãy dành một buổi chiều cuối tuần này để làm và gắn nhãn đề của một môn bạn thi — bạn sẽ biết mình đang mất điểm ở dạng nào rõ hơn mọi lời dự đoán.

Sau buổi phân tích ấy, bạn cần thật nhiều đề cùng định dạng để luyện đúng dạng yếu. Kho đề thi của Grade có hàng nghìn đề theo định dạng 2025, gồm câu Đúng/Sai nhiều ý chấm luỹ tiến và câu trả lời ngắn, chấm ngay khi nộp và có lời giải từng câu; đề lớp 12 gom ở /lop/12. Lưu bài này lại và chia sẻ cho bạn cùng phòng thi trước khi cả nhóm bị cuốn vào một "đề dự đoán" nào đó.

Nguồn tham khảo

• Bộ GD&ĐT — Đề minh hoạ kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 (công bố 29/12/2023), đăng tại xaydungchinhsach.chinhphu.vn và qdnd.vn
• Bộ GD&ĐT — Đề tham khảo kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 (công bố 18/10/2024), đăng tại xaydungchinhsach.chinhphu.vn
• Báo Nhân Dân (27/06/2025) — "Phản hồi của Bộ Giáo dục và Đào tạo về độ khó của đề Toán, Tiếng Anh"
• Báo Điện tử Chính phủ (15/07/2025) — Phân tích phổ điểm môn Toán thi tốt nghiệp THPT năm 2025
• Báo Điện tử Chính phủ (21/09/2026) — "Điều chỉnh đề thi tốt nghiệp; thu gọn phương thức xét tuyển trong tuyển sinh đại học từ 2027"
• Quy chế thi tốt nghiệp THPT — Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, Bộ GD&ĐT

Ảnh minh hoạ: Pexels.