Nhận định ma trận đề thi tốt nghiệp THPT mới nhất: những dạng bài tăng độ phân hoá

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 để lại một phổ điểm khiến nhiều anh chị khoá trước bất ngờ: môn Địa lí từ 22,7% bài đạt 8 điểm trở lên năm 2025 tụt còn 2,8%, môn Tiếng Anh có hơn một nửa bài dưới 5. Cấu trúc đề không đổi, nhưng các câu ở cuối mỗi phần khó hơn hẳn. Nếu bạn thi năm 2027, câu hỏi đáng đặt ra không phải "đề có đổi không" mà là "điểm được phân loại ở những câu nào".

Tóm tắt nhanh: Đề tốt nghiệp THPT từ 2025 giữ khung ba phần cho môn trắc nghiệm (nhiều lựa chọn, Đúng/Sai, trả lời ngắn) và hai phần cho Ngữ văn. Qua đề 2025 và 2026, độ phân hoá dồn vào câu trả lời ngắn cuối đề, ý cuối câu Đúng/Sai, câu dùng tư liệu, số liệu và bài đọc học thuật.

Điều chắc chắn và điều chưa có cho kỳ thi 2027

Trước hết, phân biệt rõ hai thứ hay bị trộn lẫn trên mạng:

• Chắc chắn: cấu trúc định dạng đề thi áp dụng từ năm 2025 do Bộ GD&ĐT công bố (kèm đề minh hoạ từ cuối năm 2023 và đề tham khảo năm 2024), đã dùng cho hai kỳ thi 2025 và 2026 (kỳ thi 2026 diễn ra ngày 11–12/6 và giữ nguyên cấu trúc 2025). Quy chế thi hiện hành là Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT (có hiệu lực từ 24/4/2026).
• Đã có định hướng, chưa có chi tiết: ngày 21/9/2026, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn cho biết đề thi sẽ được điều chỉnh theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu nhưng vẫn đánh giá chính xác năng lực, kiến thức trung học phổ thông (Cổng Thông tin điện tử Chính phủ đưa tin). Bộ cũng đang trình phương án thi trên máy tính theo lộ trình phù hợp với điều kiện từng địa phương.
• Chưa có: tại thời điểm viết bài (30/9/2026), Bộ chưa công bố đề tham khảo hay ma trận chi tiết cho kỳ thi 2027, nên chưa ai biết "giảm nhẹ" sẽ thể hiện ở số câu, ở độ khó từng phần hay ở phạm vi kiến thức. Mọi bảng "ma trận đề 2027" lan truyền lúc này đều là suy đoán. Bài này chỉ phân tích những gì đã xuất hiện trong đề thật; khi Bộ công bố đề tham khảo 2027, hãy đặt nó cạnh bảng dưới đây để thấy phần nào thay đổi.

Khung cấu trúc đề theo từng môn

Thí sinh thi bốn môn: Toán, Ngữ văn bắt buộc và hai môn tự chọn trong số các môn đã học ở lớp 12. Điểm từng phần tính như sau:

Phần	Dạng câu hỏi	Cách tính điểm
Phần I	Nhiều lựa chọn, 4 phương án chọn 1	0,25 điểm mỗi câu
Phần II	Đúng/Sai, mỗi câu 4 ý	Đúng 1 ý: 0,1 · 2 ý: 0,25 · 3 ý: 0,5 · 4 ý: 1 điểm
Phần III	Trả lời ngắn, tô đáp án số	0,5 điểm mỗi câu với Toán; 0,25 điểm với các môn khác

Số câu từng phần theo đề chính thức 2025 và 2026:

Môn	Thời gian	Phần I	Phần II	Phần III
Toán	90 phút	12 câu (3 điểm)	4 câu (4 điểm)	6 câu (3 điểm)
Vật lí, Hoá học, Sinh học	50 phút	18 câu (4,5 điểm)	4 câu (4 điểm)	6 câu (1,5 điểm)
Địa lí	50 phút	18 câu	4 câu	6 câu
Lịch sử	50 phút	24 câu (6 điểm)	4 câu (4 điểm)	Không có
Giáo dục kinh tế và pháp luật	50 phút	24 câu	4 câu	Không có
Tin học, Công nghệ	50 phút	24 câu	Câu Đúng/Sai, có phần riêng theo định hướng học	Không có
Tiếng Anh	50 phút	40 câu nhiều lựa chọn	—	—
Ngữ văn	120 phút	Đọc hiểu 4 điểm (ngữ liệu ngoài SGK)	Viết 6 điểm (đoạn văn 2 điểm + bài văn 4 điểm)	—

Với Tin học và Công nghệ, số câu Đúng/Sai theo từng định hướng hãy đối chiếu trực tiếp đề tham khảo của Bộ, vì thí sinh chỉ làm phần ứng với định hướng mình học.

Một phép tính nhỏ cho thấy Phần II là nơi điểm lên xuống mạnh nhất: ở Toán, Lí, Hoá, Sinh, bốn câu Đúng/Sai chiếm tới 4 điểm. Đúng 3/4 ý chỉ được 0,5 điểm, bằng một nửa điểm câu đó — sai một ý là mất nửa câu. Cơ chế chấm luỹ tiến được giải thích kĩ ở bài câu Đúng/Sai nhiều ý.

Dạng bài tăng độ phân hoá, nhìn qua đề 2025 và 2026

Toán: câu trả lời ngắn cuối đề và bài toán thực tế

Giáo viên nhận xét trên Tuổi Trẻ đánh giá 12 câu nhiều lựa chọn của đề Toán 2026 khá dễ, phần Đúng/Sai không làm khó thí sinh; độ phân hoá nằm ở phần trả lời ngắn, với các câu xác suất, tổ hợp (điền số vào ô) và câu về elip. Nhân Dân và các báo khác ghi nhận đề giảm câu nặng kĩ thuật tính toán, tăng câu đặt trong bối cảnh thực tế như tối ưu lợi nhuận, lưu trữ năng lượng mặt trời, sản xuất nông nghiệp.

Điều đó có nghĩa gì với người ôn:

1. Chuyển đề bài dài thành phương trình hoặc hàm số.
2. Xác suất và tổ hợp không thể bỏ, vì đây là chỗ đề hay đặt câu khó nhất.
3. Phần III không có phương án để thử ngược: phải tự ra con số đúng và làm tròn đúng yêu cầu. Xem thêm ở bài câu trả lời ngắn.

Ngữ văn: ngữ liệu mới và kiểu câu viết không cố định

Đề Ngữ văn từ 2025 dùng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa ở cả hai phần. So hai năm:

	Đề 2025	Đề 2026
Ngữ liệu đọc hiểu	Truyện ngắn Những vùng trời khác nhau (Nguyễn Minh Châu)	Văn bản nghị luận trích sách CODE và CÁT – Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới
Câu viết 2 điểm	Đoạn văn khoảng 200 chữ, nghị luận văn học	Đoạn văn khoảng 200 chữ, nghị luận xã hội ("Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?")
Câu viết 4 điểm	Bài văn khoảng 600 chữ, nghị luận xã hội ("Vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc")	Bài văn khoảng 600 chữ, nghị luận văn học (bài thơ Những chiếc lá của Nguyễn Đình Thi)

Chi tiết đáng chú ý nhất: hai câu viết đã đổi vai sau một năm. Kết luận thực tế: luyện cả đoạn 200 chữ lẫn bài 600 chữ cho cả hai kiểu nghị luận, và luyện phân tích văn bản chưa từng đọc theo đặc trưng thể loại.

Tiếng Anh: bài đọc học thuật, sắp xếp và suy luận

Cấu trúc 40 câu giữ nguyên hai năm. Phổ điểm 2026 có điểm trung bình 5,07 (năm 2025 là 5,38) và mức điểm nhiều thí sinh đạt nhất là 4,25. Chuyên gia trả lời Thanh Niên đánh giá đề 2026 khó hơn 2025, khó nhất là câu sắp xếp hội thoại vì phải hiểu toàn bộ nội dung; nhận xét trên VietNamNet nhắc tới ngôn ngữ học thuật, chủ đề liên ngành và câu hỏi suy luận.

Lịch sử: đọc tư liệu thay cho học thuộc sự kiện

Đề Lịch sử 2025 được nhận xét tăng câu dùng đoạn tư liệu, yêu cầu phân tích và vận dụng thay vì nhớ máy móc; tỉ lệ nhận biết – thông hiểu – vận dụng khoảng 40% – 30% – 30% (HOCMAI tổng hợp). Sang 2026, giáo viên nhận xét trên VOV cho biết đề bỏ dạng câu hỏi chùm của năm trước và giảm nhẹ độ khó. Phần Đúng/Sai với tư liệu vẫn là nơi phân loại.

Địa lí: câu tính toán và kĩ năng số liệu

Địa lí là môn phân loại mạnh nhất năm 2026: điểm trung bình 5,1 (giảm 1,5 so với năm trước), tỉ lệ bài từ 8 điểm chỉ còn 2,8%. Giáo viên nhận xét trên VOV chỉ ra đề tăng tỉ lệ câu tính toán, và phần kĩ năng (bảng số liệu, biểu đồ) chiếm khoảng 20%. Người chỉ học thuộc lí thuyết mất điểm đúng ở các câu tính tỉ lệ, tốc độ tăng trưởng.

Vật lí, Hoá học, Sinh học: câu Đúng/Sai gắn thí nghiệm và số liệu

Phổ điểm Vật lí năm 2026 chỉ có 7,86% bài đạt từ 8 điểm (số liệu Bộ công bố). Điểm chung của câu phân hoá ở ba môn là ý thứ ba, thứ tư của câu Đúng/Sai — thường đòi suy luận từ kết quả thí nghiệm hoặc tính toán trên số liệu cho sẵn — và câu trả lời ngắn cần làm tròn đúng yêu cầu.

Bảng tổng hợp: dồn sức ôn vào đâu

Môn	Điểm "giữ" (nên chắc chắn)	Điểm "phân hoá" (quyết định 8+)
Toán	Phần I, ý a–b của Phần II	Phần III cuối đề: xác suất, tổ hợp, hình học gắn thực tế
Ngữ văn	Câu nhận biết đọc hiểu, đoạn 200 chữ đúng yêu cầu	Bài 600 chữ trên ngữ liệu lạ, câu vận dụng đọc hiểu
Tiếng Anh	Điền thông báo, câu đọc chi tiết	Sắp xếp hội thoại, chèn câu, suy luận, bài đọc học thuật
Lịch sử	24 câu nhiều lựa chọn	Đúng/Sai trên tư liệu
Địa lí	Câu lí thuyết Phần I	Câu tính toán, bảng số liệu, trả lời ngắn
Lí, Hoá, Sinh	Phần I	Ý c–d của Đúng/Sai, trả lời ngắn

Cách dùng bảng này trong ôn tập:

1. Làm một đề của năm 2025 và một đề năm 2026 đúng giờ cho mỗi môn thi.
2. Đếm điểm mất ở cột "giữ" và cột "phân hoá". Nếu cột "giữ" còn mất quá 1 điểm, chưa nên dành thời gian cho câu khó.
3. Khi cột "giữ" đã chắc, mỗi tuần luyện riêng một dạng ở cột "phân hoá", có bấm giờ.

Muốn biết nên phân chia 50 phút thế nào giữa ba phần, đọc bài phân bổ thời gian 50 phút làm bài trắc nghiệm; còn cách đọc một đề minh hoạ khi Bộ công bố nằm ở bài phân tích đề minh hoạ.

Câu hỏi thường gặp

Cấu trúc đề thi tốt nghiệp 2027 có thay đổi không?

Ngày 21/9/2026, Bộ GD&ĐT cho biết sẽ điều chỉnh đề theo hướng giảm nhẹ mức độ yêu cầu, nhưng chưa công bố đề tham khảo 2027. Hãy ôn theo khung 2025–2026, vì kiến thức nền không đổi, và theo dõi đề tham khảo khi Bộ phát hành.

Đề khó hơn thì điểm chuẩn đại học có giảm không?

Phổ điểm thấp đi thường kéo điểm chuẩn các ngành xét bằng điểm thi xuống, nhưng mức giảm khác nhau theo ngành và trường. Điều quan trọng hơn là vị trí của bạn so với thí sinh cả nước, vì mọi người cùng làm một đề.

Có nên bỏ hẳn câu phân hoá để tập trung câu dễ?

Nên ưu tiên câu dễ trước, nhưng đừng bỏ hẳn. Ở Phần II, ý a và b của câu khó thường vẫn làm được, và đúng hai ý đã được 0,25 điểm. Bỏ trắng cả câu là bỏ phí phần điểm này.

Thi trên máy tính thì đề có khác đề giấy không?

Theo thông tin Bộ GD&ĐT đưa ra, nếu triển khai, thí sinh thi trên máy và trên giấy dùng chung đề trắc nghiệm. Hình thức thi cụ thể từng địa phương sẽ có trong thông báo chính thức của kỳ thi.

Đọc đề cũ để biết điểm nằm ở đâu

Hai kỳ thi 2025 và 2026 là dữ liệu thật tốt nhất bạn có lúc này: cùng một khung, nhưng độ khó được đẩy vào đúng vài vị trí lặp lại ở mọi môn. Ôn theo vị trí ấy — giữ chắc phần nền, rồi luyện có chủ đích từng dạng phân hoá — hiệu quả hơn nhiều so với chạy theo các bảng "dự đoán ma trận" không có nguồn.

Để luyện đúng định dạng ba phần, có câu Đúng/Sai chấm luỹ tiến và câu trả lời ngắn như đề thật, bạn có thể dùng kho đề thi trên Grade hoặc mục đề lớp 12: hàng nghìn đề được chấm tự động ngay khi nộp, kèm lời giải từng câu. Lưu bài này lại để đối chiếu khi Bộ công bố thông tin kỳ thi 2027, và chia sẻ cho bạn cùng tổ hợp môn.

Nguồn tham khảo

• Bộ GD&ĐT — Cấu trúc định dạng đề thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 (Cục Quản lý chất lượng, vqa.moet.gov.vn; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ)
• "Điều chỉnh đề thi tốt nghiệp; thu gọn phương thức xét tuyển trong tuyển sinh đại học từ 2027" — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 21/9/2026
• "Bộ GD&ĐT: Giữ ổn định kỳ thi tốt nghiệp THPT, trình phương án thi trên máy tính" — VTC News, 20/9/2026
• Quy chế thi tốt nghiệp THPT — Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT, sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT (ngày 9/3/2026)
• "Đề toán thi tốt nghiệp THPT 2026: Dễ lấy điểm 7-8, khó có nhiều điểm 10" — Tuổi Trẻ, 11/6/2026; "Đề thi Toán có tính phân hoá rõ nét" — Nhân Dân, 6/2026
• Nhận xét đề Ngữ văn tốt nghiệp THPT 2026 — VietNamNet, Nhân Dân, 6/2026; đề Ngữ văn 2025 — VnExpress, VietNamNet
• "Thi tốt nghiệp THPT: Sử giảm độ khó, Địa lý phân loại cao, GDKT&PL nhiều điểm 8" — VOV, 6/2026
• Đáp án và nhận định đề Lịch sử tốt nghiệp THPT 2025 — HOCMAI
• Phổ điểm kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, VnExpress, VietNamNet, 1/7/2026
• "Chuyên gia nhận xét: Đề thi môn tiếng Anh khó, ít điểm 8, 9" — Thanh Niên, 12/6/2026

Ảnh minh hoạ: Pexels.