Luật Nhà giáo có gì mới? 5 điểm tác động trực tiếp đến hợp đồng và giờ dạy

Một cô giáo THCS ở Bắc Ninh kể rằng suốt học kỳ vừa rồi, câu hỏi cô nghe nhiều nhất trong phòng hội đồng không phải về chuyên môn, mà là: "Luật mới rồi, mình có phải ký lại hợp đồng không?" Không ai trả lời chắc chắn được, vì mỗi người đọc một bài báo khác nhau.

Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15 — 9 chương, 42 điều, thông qua ngày 16/6/2025, hiệu lực từ 01/01/2026 — là luật chuyên ngành đầu tiên dành riêng cho nhà giáo. Nhưng một bộ luật khung thì chưa đổi được gì trên thực tế; thứ đổi công việc hằng ngày của thầy cô là các nghị định và thông tư hướng dẫn ban hành sau đó. Bài này gom năm điểm đã thật sự có hiệu lực và chạm trực tiếp vào hợp đồng, vị trí công tác và số tiết dạy.

Bản đồ văn bản: đâu là thứ đang chi phối công việc của thầy cô

Văn bản	Hiệu lực	Chi phối điều gì
Luật Nhà giáo 73/2025/QH15	01/01/2026	Khung chung: quyền, nghĩa vụ, chức danh, tiền lương, bảo vệ nhà giáo
Thông tư 01/2026/TT-BGDĐT	Đầu 2026	Thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo
Nghị định 93/2026/NĐ-CP	31/3/2026	Tuyển dụng, điều động, thuyên chuyển, dạy liên trường, đánh giá
Thông tư 31/2026/TT-BGDĐT	14/4/2026	Mã số chức danh và xếp lương
Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT	22/4/2025	Chế độ làm việc, định mức tiết dạy giáo viên phổ thông

Một nguyên tắc đọc luật giúp tránh hoang mang: Luật nêu định hướng, nghị định và thông tư mới nêu cách làm. Khi một bài báo nói "từ 2026 giáo viên sẽ được X" mà không dẫn được nghị định hay thông tư nào, phần lớn trường hợp X vẫn đang nằm ở dạng chủ trương.

Điểm 1: Tuyển dụng do ngành giáo dục chủ động, thi hai vòng

Trước đây, việc tuyển giáo viên phần lớn do cơ quan nội vụ chủ trì, còn nhà trường — nơi biết rõ mình thiếu ai, thiếu môn gì — chỉ đề xuất chỉ tiêu. Điều 14 Luật Nhà giáo chuyển quyền chủ động về cho ngành giáo dục, và Nghị định 93/2026/NĐ-CP quy định cách làm cụ thể.

• Tuyển dụng căn cứ chuẩn nghề nghiệp nhà giáo, không chỉ căn cứ bằng cấp.
• Thực hiện qua 2 vòng thi tuyển hoặc xét tuyển.
• Có quy định rõ các trường hợp miễn thi ngoại ngữ.
• Cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp công lập được tự chủ tuyển dụng.

Với giáo viên đang công tác, điều này không làm phát sinh thủ tục gì. Nó quan trọng với người sắp thi tuyển, và với các tổ trưởng chuyên môn — vì vòng hai thường là phần đánh giá năng lực sư phạm mà chính tổ chuyên môn tham gia.

Điểm 2: Chức danh — "bỏ chia hạng" trên luật, vẫn ba hạng trên thông tư

Đây là điểm gây hiểu nhầm nhiều nhất. Điều 12 Luật Nhà giáo xác định chức danh nhà giáo theo yêu cầu hoạt động nghề nghiệp của từng cấp học và trình độ đào tạo, chứ không mô tả việc chia hạng I, II, III. Nhiều bài báo rút tít "bỏ chia hạng giáo viên".

Nhưng văn bản hướng dẫn lại giữ nguyên: Thông tư 31/2026/TT-BGDĐT vẫn có ba hạng, giữ nguyên mã số và giữ nguyên hệ số lương của bốn thông tư 01–04/2021 mà nó thay thế. Điều thay đổi là tên gọi chức danh gắn với mỗi cấp học, và bốn văn bản rời nay gom về một.

Hệ quả thực tế:

• Thầy cô không phải làm lại hồ sơ, không phải xét lại hạng, không bị "đánh tụt hạng".
• Nhà trường tiếp tục áp dụng mã số và hệ số đang hưởng.
• Địa phương đã được duyệt đề án thăng hạng vẫn thực hiện theo lộ trình đã phê duyệt.

Cách xếp lương theo từng hạng, kèm bảng hệ số của cả bốn cấp học, nằm ở bài bảng lương giáo viên mới nhất.

Điểm 3: Điều động, thuyên chuyển và dạy liên trường

Nghị định 93/2026/NĐ-CP là văn bản đầu tiên quy định tương đối đầy đủ về việc chuyển nhà giáo giữa các trường — thứ trước đây phụ thuộc rất nhiều vào cách làm của từng địa phương.

Thẩm quyền được phân định rõ, thay vì dồn hết về một đầu mối:

• Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định trong phạm vi địa bàn xã.
• Giám đốc Sở GD&ĐT quyết định khi việc điều động, thuyên chuyển, biệt phái liên quan từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên trong tỉnh.
• Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ Công an quyết định với các cơ sở thuộc phạm vi quản lý.

Dạy liên trường, liên cấp được thừa nhận chính thức như một cơ chế xử lý tình trạng thừa — thiếu cục bộ. Đây là việc đã diễn ra nhiều năm ở các huyện thiếu giáo viên Tin học, Tiếng Anh, Âm nhạc, nhưng trước đây không có khung pháp lý rõ ràng về chế độ. Nay nhà giáo đi dạy ở trường khác vẫn hưởng đủ lương, phụ cấp và các chế độ theo quy định.

Nguyên tắc xuyên suốt: thuyên chuyển phải công khai, minh bạch, gắn với vị trí việc làm và điều kiện thực tế của cơ sở giáo dục. Đây là chỗ thầy cô nên nắm chắc — khi một quyết định điều động không kèm căn cứ vị trí việc làm, thầy cô có cơ sở để hỏi lại.

Điểm 4: Giờ dạy — định mức, trần kiêm nhiệm và trần dạy thêm giờ

Phần này không nằm trong Luật Nhà giáo mà ở Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT (hiệu lực 22/4/2025), thay Thông tư 28/2009 và 15/2017. Nhưng nó là thứ quyết định khối lượng công việc thật của thầy cô, nên phải đọc cùng.

Cấp học	Định mức tiết dạy/tuần	Quy ra năm học
Tiểu học	23 tiết	805 tiết
THCS	19 tiết	665 tiết
THPT	17 tiết	595 tiết

Ba quy định đáng chú ý nhất, vì chúng bảo vệ thầy cô:

• Tối đa 2 nhiệm vụ kiêm nhiệm. Giáo viên chỉ được giảm định mức cho hai vị trí kiêm nhiệm; giao thêm việc thứ ba trở đi thì không có tiết giảm tương ứng. Quy định này tồn tại chính là để chặn việc dồn nhiều đầu việc lên một người.
• Trần dạy thêm giờ bằng 50% định mức. Số tiết vượt định mức trong một tuần không được quá một nửa định mức đang áp dụng.
• Nghỉ ốm có giấy tờ hợp lệ thì không phải dạy bù.

Mức giảm tiết cũng đã thay đổi: giáo viên chủ nhiệm tiểu học được giảm 4 tiết/tuần (trước là 3), tổ trưởng chuyên môn giảm 3 tiết, tổ phó giảm 1 tiết. Các vị trí mới như phụ trách tư vấn học sinh được giảm từ 4 đến 8 tiết tuỳ quy mô trường.

Riêng giáo viên cơ sở giáo dục thường xuyên áp dụng Thông tư 04/2026/TT-BGDĐT (17 tiết/tuần), giáo viên mầm non áp dụng Thông tư 11/2026/TT-BGDĐT.

⚠️ Điều thầy cô nên làm: đối chiếu bảng phân công đầu năm với ba con số trên. Trường hợp bị giao quá trần mà không được tính thừa giờ là chuyện vẫn xảy ra, và phần lớn là do bộ phận phân công chưa cập nhật thông tư mới chứ không phải cố ý.

Điểm 5: Những việc nhà giáo không được làm — và chiều ngược lại

Điều 11 Luật Nhà giáo liệt kê rõ, áp dụng cho cả công lập và ngoài công lập. Năm nhóm hành vi:

• Phân biệt đối xử giữa những người học dưới mọi hình thức.
• Gian lận, cố ý làm sai lệch kết quả trong tuyển sinh, đánh giá người học.
• Ép buộc người học tham gia học thêm dưới mọi hình thức.
• Ép buộc người học nộp tiền hoặc hiện vật ngoài quy định của pháp luật.
• Lợi dụng chức danh nhà giáo và hoạt động nghề nghiệp để vi phạm pháp luật.

Vế "ép buộc học thêm" gắn trực tiếp với Thông tư 19/2026/TT-BGDĐT — chi tiết ở bài quy định mới về dạy thêm học thêm.

Điểm ít được nhắc nhưng quan trọng không kém: Điều 11 còn có chiều ngược lại. Khoản 3 quy định những việc tổ chức, cá nhân không được làm đối với nhà giáo — trong đó có việc công khai thông tin về quá trình thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm của nhà giáo khi chưa có kết luận chính thức của cơ quan có thẩm quyền, và việc phát tán thông tin không chính xác về nhà giáo.

Đây là điều khoản từng gây tranh luận nhiều nhất khi còn là dự thảo, với lo ngại rằng nó có thể bị lợi dụng để che giấu sai phạm. Nhưng với một nghề mà một đoạn video cắt rời có thể lan khắp mạng xã hội trước khi ai kịp xác minh, nó là hàng rào pháp lý đầu tiên thầy cô có thể viện dẫn.

Cùng nhóm chính sách hỗ trợ (Điều 24): hỗ trợ đào tạo bồi dưỡng, khám sức khoẻ định kỳ, phụ cấp lưu động, hỗ trợ nhà ở hoặc tiền thuê nhà cho nhà giáo công tác ở vùng khó khăn. Giáo viên mầm non được nghỉ hưu sớm hơn tuổi quy định không quá 5 tuổi mà không bị trừ tỷ lệ lương hưu, nếu đã đóng bảo hiểm xã hội đủ 15 năm.

Bốn việc nên làm trong học kỳ này

1. Đối chiếu bảng phân công chuyên môn với định mức tiết dạy và trần 2 kiêm nhiệm của Thông tư 05/2025. Ghi lại nếu lệch, trao đổi với tổ trưởng trước khi vào guồng học kỳ.
2. Kiểm tra quyết định xếp lương — mã số và hạng vẫn giữ nguyên theo Thông tư 31/2026, không cần làm gì thêm; nếu nhà trường yêu cầu nộp lại hồ sơ xếp lương, hỏi rõ căn cứ.
3. Lưu lại Nghị định 93/2026 nếu thầy cô đang có nguyện vọng thuyên chuyển — mẫu đơn đề nghị thuyên chuyển đã được ban hành kèm theo.
4. Đọc Điều 11 một lượt. Phần lớn nội dung là điều thầy cô vẫn làm đúng, nhưng biết ranh giới nằm ở đâu thì yên tâm hơn nhiều khi bị phụ huynh chất vấn.

Luật Nhà giáo không biến công việc dạy học thành một nghề khác. Nó làm rõ những chỗ trước đây mỗi nơi hiểu một kiểu — và với một nghề mà phần lớn tranh chấp đến từ sự mơ hồ, đó đã là thay đổi đáng kể.

Phần việc chuyên môn thì vẫn nguyên đó: ra đề, coi, chấm, vào điểm. Nếu thầy cô muốn rút ngắn khâu ra đề và chấm bài để dành thời gian cho những việc mà không văn bản nào làm thay được, có thể dùng thử Grade miễn phí.

Nguồn tham khảo

• Toàn văn Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15
• Nghị định 93/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật Nhà giáo
• Thông tư 01/2026/TT-BGDĐT về thẩm quyền tuyển dụng nhà giáo
• Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông
• 18 điểm mới của Thông tư 05 về chế độ làm việc
• Những việc nhà giáo không được làm từ 1/1/2026
• Theo Nghị định 93, việc điều động thuyên chuyển giáo viên có gì mới

Ảnh minh hoạ: Pexels.