Đề thi tham khảo giữa học kì 2 Văn 10 - Đề số 10

Đọc văn bản sau:

NGÔN CHÍ^(*) (Bài 11)

Cỏ xanh cửa dưỡng⁽¹⁾ để lòng nhân,
Trúc rợp hiên mai⁽²⁾ quét tục trần.
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân ⁽³⁾
Nhan Uyên⁽⁴⁾ nước chứa bầu còn nguyệt,
Ðỗ Phủ⁽⁵⁾ thơ nên bút có thần.
Nợ quân thân⁽⁶⁾ chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân⁽⁷⁾.

(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)

(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.

⁽¹⁾ Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn

⁽²⁾ Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)

⁽³⁾ Ba thân:<chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.
dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh

⁽⁴⁾Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).

⁽⁵⁾ Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.

⁽⁶⁾Quân thân: vua và cha mẹ.

⁽⁷⁾ Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.

Xác định thể thơ của văn bản trên.

Đọc văn bản sau:

NGÔN CHÍ^(*) (Bài 11)

Cỏ xanh cửa dưỡng⁽¹⁾ để lòng nhân,
Trúc rợp hiên mai⁽²⁾ quét tục trần.
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân ⁽³⁾
Nhan Uyên⁽⁴⁾ nước chứa bầu còn nguyệt,
Ðỗ Phủ⁽⁵⁾ thơ nên bút có thần.
Nợ quân thân⁽⁶⁾ chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân⁽⁷⁾.

(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)

(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.

⁽¹⁾ Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn

⁽²⁾ Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)

⁽³⁾ Ba thân:<chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.
dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh

⁽⁴⁾Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).

⁽⁵⁾ Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.

⁽⁶⁾Quân thân: vua và cha mẹ.

⁽⁷⁾ Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.

Nơi ở của tác giả được nhắc tới trong những câu thơ nào?

Đọc văn bản sau:

NGÔN CHÍ^(*) (Bài 11)

Cỏ xanh cửa dưỡng⁽¹⁾ để lòng nhân,
Trúc rợp hiên mai⁽²⁾ quét tục trần.
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân ⁽³⁾
Nhan Uyên⁽⁴⁾ nước chứa bầu còn nguyệt,
Ðỗ Phủ⁽⁵⁾ thơ nên bút có thần.
Nợ quân thân⁽⁶⁾ chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân⁽⁷⁾.

(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)

(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.

⁽¹⁾ Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn

⁽²⁾ Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)

⁽³⁾ Ba thân:<chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.
dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh

⁽⁴⁾Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).

⁽⁵⁾ Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.

⁽⁶⁾Quân thân: vua và cha mẹ.

⁽⁷⁾ Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.

Phân tích hiệu quả của nghệ thuật đối được sử dụng trong hai câu thơ:

Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân.

Đọc văn bản sau:

NGÔN CHÍ^(*) (Bài 11)

Cỏ xanh cửa dưỡng⁽¹⁾ để lòng nhân,
Trúc rợp hiên mai⁽²⁾ quét tục trần.
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân ⁽³⁾
Nhan Uyên⁽⁴⁾ nước chứa bầu còn nguyệt,
Ðỗ Phủ⁽⁵⁾ thơ nên bút có thần.
Nợ quân thân⁽⁶⁾ chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân⁽⁷⁾.

(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)

(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.

⁽¹⁾ Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn

⁽²⁾ Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)

⁽³⁾ Ba thân:<chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.
dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh

⁽⁴⁾Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).

⁽⁵⁾ Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.

⁽⁶⁾Quân thân: vua và cha mẹ.

⁽⁷⁾ Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.

Anh/chị cảm nhận như thế nào về vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi thể hiện ở hai câu cuối?

Nợ quân thân chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân.

Đọc văn bản sau:

NGÔN CHÍ^(*) (Bài 11)

Cỏ xanh cửa dưỡng⁽¹⁾ để lòng nhân,
Trúc rợp hiên mai⁽²⁾ quét tục trần.
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,
Duyên xưa hương hoả tựa ba thân ⁽³⁾
Nhan Uyên⁽⁴⁾ nước chứa bầu còn nguyệt,
Ðỗ Phủ⁽⁵⁾ thơ nên bút có thần.
Nợ quân thân⁽⁶⁾ chưa báo được,
Hài hoa còn bợn dặm thanh vân⁽⁷⁾.

(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)

(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.

⁽¹⁾ Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn

⁽²⁾ Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)

⁽³⁾ Ba thân:<chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.
dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh

⁽⁴⁾Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).

⁽⁵⁾ Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.

⁽⁶⁾Quân thân: vua và cha mẹ.

⁽⁷⁾ Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.

Qua văn bản, anh/chị hãy rút ra một thông điệp có ý nghĩa với bản thân và lí giải thông điệp đó.

Viết bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về sự cảm thông và sẻ chia trong đời sống.