Học môn đại cương điểm cao: chiến lược giữ GPA đẹp từ năm nhất

Năm nhất, nhiều bạn để dành sức cho môn chuyên ngành, còn Triết học, Giải tích hay Pháp luật đại cương thì "học cho qua". Rồi bảng điểm học kỳ một hiện lên với một điểm D môn Triết, một điểm F môn Giải tích, và điểm trung bình tích luỹ tụt tới mức phải mất vài học kỳ mới gỡ lại. Môn đại cương không khó hơn môn chuyên ngành, nhưng nó rơi đúng vào lúc mỗi điểm số nặng nhất. Bài này giải thích vì sao, và cách học từng nhóm môn để lấy điểm cao.

Tóm tắt nhanh: Môn đại cương chiếm phần lớn tín chỉ năm nhất, khi mẫu số GPA còn nhỏ nên mỗi điểm chữ ảnh hưởng mạnh nhất. Đọc đề cương để biết trọng số điểm thành phần, học lý luận theo mạch lập luận, học toán bằng giải tay đề cũ, và ôn bằng tự kiểm tra giãn cách thay vì đọc lại.

Môn đại cương gồm những gì

Danh sách cụ thể do từng chương trình đào tạo quy định, nhưng gần như trường nào cũng có năm nhóm sau.

NhómHọc phần tiêu biểuGhi chúLý luận chính trịTriết học Mác–Lênin, Kinh tế chính trị Mác–Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tư tưởng Hồ Chí MinhBắt buộc mọi ngành, 11 tín chỉToán, khoa học cơ bảnGiải tích, Đại số tuyến tính, Xác suất thống kêSố học phần khác nhau theo ngànhNgoại ngữTiếng Anh 1, 2, 3…Gắn với chuẩn đầu ra khi tốt nghiệpPháp luật, kỹ năngPháp luật đại cương, Tin học đại cươngTuỳ trườngHọc phần điều kiệnGiáo dục quốc phòng và an ninh, Giáo dục thể chấtPhải đạt, thường không tính vào GPA

Lý luận chính trị. Theo Công văn 3056/BGDĐT-GDĐH (19/7/2019), khối không chuyên gồm năm học phần, tổng 11 tín chỉ: Triết học Mác–Lênin 3 tín chỉ, bốn học phần còn lại mỗi học phần 2 tín chỉ. Triết học thường học trước vì bốn học phần sau dùng lại khái niệm của nó, nên học chắc Triết là đầu tư cho cả khối.

Học phần điều kiện. Giáo dục quốc phòng và an ninh đại học có 165 tiết (Thông tư 05/2020/TT-BGDĐT). Giáo dục thể chất tối thiểu 3 tín chỉ, và Thông tư 25/2015/TT-BGDĐT nói rõ kết quả môn này không tính vào điểm trung bình học kỳ, năm học hay khoá học. Không vào GPA nhưng vẫn là điều kiện tốt nghiệp: Điều 14 Quy chế đào tạo (Thông tư 08/2021) nhắc riêng trường hợp chưa hoàn thành hai học phần này. Cách tính điểm, cấp chứng chỉ, lịch học là tuỳ trường.

Vì sao môn đại cương kéo GPA mạnh như vậy

GPA là trung bình có trọng số: điểm hệ 4 của mỗi học phần nhân với số tín chỉ, cộng lại, chia cho tổng tín chỉ đã học. Theo Điều 10 Quy chế đào tạo, A quy đổi thành 4, B thành 3, C thành 2, D thành 1, F thành 0, và F vẫn nằm trong mẫu số cho tới khi bạn học lại.

Một học kỳ mẫu

Học phầnTín chỉĐiểm chữTín chỉ × hệ 4Triết học Mác–Lênin3B9Giải tích 13C6Đại số tuyến tính3D3Tiếng Anh 13A12Pháp luật đại cương2B6Tổng1436

Điểm trung bình học kỳ: 36 / 14 = 2,57 (khá). Đổi một ô thôi: Giải tích 1 là F thay vì C thì còn 2,14, sát mép trung bình; Đại số tuyến tính là B thay vì D thì lên 3,00.

Cái bẫy nằm ở mẫu số. Nâng một học phần 3 tín chỉ từ C lên A là thêm 6 vào tử số. Ở học kỳ đầu (14 tín chỉ), GPA tăng 6 / 14 ≈ 0,43; khi đã tích luỹ 100 tín chỉ, chỉ tăng 0,06. Cùng một nỗ lực, hiệu quả ở năm nhất lớn gấp khoảng bảy lần năm cuối. Chiều ngược lại cũng vậy: một điểm F đầu khoá cần nhiều học kỳ điểm tốt mới pha loãng được.

Những ngưỡng cần biết

• Cảnh báo học tập (Điều 11): trong các điều kiện trường có thể áp dụng có điểm trung bình học kỳ đầu dưới 0,8 và điểm trung bình tích luỹ dưới 1,2 với sinh viên năm thứ nhất. Chi tiết ở bài từ cấp 3 lên đại học.

• Hạ hạng tốt nghiệp (Điều 14): hạng xuất sắc, giỏi bị giảm một mức nếu học phần phải học lại vượt 5% tổng tín chỉ. Với chương trình 120 tín chỉ, đó là 6 tín chỉ, tức chỉ hai, ba môn trượt.

Đọc đề cương chi tiết trước khi học

Điều 9 Quy chế đào tạo quy định mỗi học phần có tối thiểu hai điểm thành phần (học phần dưới 2 tín chỉ có thể chỉ một), và phương pháp, hình thức, trọng số của từng điểm được ghi trong đề cương chi tiết. Luật chơi được công bố từ buổi đầu, nhưng ít ai đọc.

Giả sử đề cương Giải tích 1 ghi: chuyên cần và bài tập 10%, giữa kỳ (chương 1–3) 30%, cuối kỳ 60%. Bạn rút ra ba việc:

1. 10% chuyên cần là điểm dễ nhất. Nộp đủ bài tập là gần như chắc có, và đó cũng là cách luyện cho giữa kỳ.

2. Giữa kỳ chỉ hỏi chương 1–3. Ôn ba chương này từ tuần năm, đừng đợi tuần thi.

3. Tính trước điểm cuối kỳ cần đạt. Chuyên cần 9, giữa kỳ 6 là đã có 0,9 + 1,8 = 2,7. Muốn học phần đạt 7,0 (điểm B), cuối kỳ cần (7,0 − 2,7) / 0,6 ≈ 7,2. Một con số cụ thể giúp bạn ôn có đích.

Đọc thêm phần chuẩn đầu ra của học phần (các câu "sinh viên có khả năng…" gần như là danh sách câu hỏi thi) và mọi ngưỡng điểm tối thiểu của bài cuối kỳ nếu có, vì Thông tư 08 cho phép trường đặt ngưỡng đạt cao hơn mức chung. Hai quy định nên thuộc: vắng thi không có lý do chính đáng nhận điểm 0 (Điều 9); còn tỉ lệ vắng học bị cấm thi, như con số "20%" hay được nhắc, là quy định của từng trường.

Chiến lược riêng cho từng nhóm môn

Môn lý luận chính trị: học mạch lập luận, đừng chép thuộc

Câu hỏi tự luận thường yêu cầu trình bày, phân tích và liên hệ, không yêu cầu chép lại giáo trình.

1. Dựng sơ đồ khái niệm mỗi chương. Chương phép biện chứng duy vật: hai nguyên lý, ba quy luật, sáu cặp phạm trù, mỗi nhánh một định nghĩa ngắn và một ví dụ của riêng bạn. Một trang thay hai mươi trang ghi chép.

2. Thuộc khuôn của luận điểm: khái niệm, nội dung, ý nghĩa phương pháp luận, vận dụng. Có khuôn thì câu nào cũng có khung để viết.

3. Luyện dàn ý không nhìn sách. Đặt đồng hồ 10 phút, viết dàn ý một câu ôn tập, rồi mới mở giáo trình đối chiếu. Chuẩn bị sẵn hai, ba ví dụ liên hệ từ đời sống sinh viên để dùng lại.

4. Hỏi rõ hình thức thi. Tuỳ trường, có thể thi tự luận, trắc nghiệm hay kết hợp, được hoặc không được dùng tài liệu. Mỗi kiểu cần cách ôn khác.

Mốc thời gian, tên văn kiện của Lịch sử Đảng hợp với thẻ ghi nhớ và lặp lại ngắt quãng. Muốn thử độ hiểu, hãy giải thích "lượng đổi dẫn tới chất đổi" cho bạn cùng phòng trong hai phút, đúng tinh thần phương pháp Feynman.

Môn toán đại cương: điểm nằm ở bàn tay, không ở mắt

Thi toán đại học thường là tự luận, điểm cho từng bước, khác hẳn thói quen trắc nghiệm cấp 3.

1. Giải tay, đừng chỉ xem lời giải. Che lời giải, tự làm, chỉ mở khi đã bế tắc ít nhất mười phút.

2. Làm đề cũ của chính khoa bạn, ít nhất ba đề bấm giờ. Đề thường do cùng nhóm giảng viên ra nên lặp dạng bài.

3. Lập sổ lỗi sai: dạng bài, sai ở bước nào, vì sao. Vài tuần sau bạn sẽ thấy mình sai đi sai lại vài chỗ, và ôn đúng chỗ đó hiệu quả hơn làm thêm trăm bài dễ.

4. Dùng giờ tiếp sinh viên của giảng viên, mang theo một bài cụ thể và chỉ rõ bước bị kẹt.

5. Làm bài tập của tuần ngay trong tuần. Giới hạn là nền của đạo hàm, đạo hàm là nền của tích phân; hổng tuần ba thì tuần sáu không nghe được gì.

Ngoại ngữ: nhìn tới chuẩn đầu ra, kiểm tra chuyện miễn học

Ngoại ngữ có hai lớp: điểm từng học phần (vào GPA) và chuẩn đầu ra khi tốt nghiệp, mà mức cụ thể do từng trường quy định. Ngay tuần đầu:

1. Tra quy định miễn học, công nhận tín chỉ bằng chứng chỉ. Mức chứng chỉ và cách quy đổi tuỳ trường, đừng tin lời truyền miệng.

2. Hiểu chữ R. Theo Điều 9 và 10 Thông tư 08, học phần được miễn học và công nhận tín chỉ ghi điểm R, vẫn tích luỹ tín chỉ nhưng không tính vào điểm trung bình. Nếu chắc đạt A, đi học có thể lợi cho GPA hơn; nếu không, miễn học giúp dồn sức cho môn khó.

3. Học đều mỗi ngày hai mươi phút. Ngoại ngữ là kỹ năng, không ôn dồn được.

Pháp luật đại cương thì học bằng bảng so sánh các khái niệm dễ nhầm (năng lực pháp luật và năng lực hành vi; các loại vi phạm), và giải câu tình huống theo ba bước: xác định quan hệ pháp luật, tìm quy định áp dụng, kết luận.

Kỹ thuật học có bằng chứng khoa học

Đọc lại giáo trình và tô đậm cho cảm giác rất yên tâm, và đó chính là vấn đề.

Năm 2006, Henry Roediger và Jeffrey Karpicke (Đại học Washington ở St. Louis) cho sinh viên học một đoạn văn theo ba cách, rồi kiểm tra sau 5 phút hoặc sau một tuần:

Cách họcNhớ sau 5 phútNhớ sau 1 tuầnĐọc 4 lần83%40%Đọc 3 lần, tự kiểm tra 1 lần78%56%Đọc 1 lần, tự kiểm tra 3 lần71%61%

Đọc lại thắng nếu thi ngay, nhưng sau một tuần, nhóm tự kiểm tra nhiều nhất nhớ nhiều nhất. Nhóm đọc bốn lần lại là nhóm tự tin nhất rằng mình sẽ nhớ tốt, và nhớ kém nhất. Cảm giác "đọc thấy quen rồi" là một thước đo sai.

Năm 2013, nhóm của John Dunlosky tổng hợp nghiên cứu về mười kỹ thuật học phổ biến: chỉ tự kiểm tra và ôn giãn cách được xếp mức hữu ích cao; đọc lại, tô đậm và tóm tắt đều ở mức hữu ích thấp.

Áp dụng: môn lý luận thì viết dàn ý trước, mở sách sau; môn toán thì làm lại bài đã chữa sau ba, bốn ngày mà không nhìn lời giải; ngoại ngữ và pháp luật thì thẻ ghi nhớ hai mặt, xáo thứ tự mỗi lần. Môn thi trắc nghiệm có thể luyện thêm bằng bộ câu hỏi chấm ngay, ví dụ ở kho đề của Grade.

Một lịch ôn giãn cách cho một chương

Chương 1 Triết học, học trên lớp thứ Hai tuần 2:

Thời điểmViệc làmThời lượngTối thứ Hai tuần 2Vẽ sơ đồ khái niệm40 phútThứ Năm tuần 2Vẽ lại sơ đồ từ trí nhớ, đối chiếu15 phútThứ Hai tuần 3Viết dàn ý một câu ôn tập15 phútTuần 5Dàn ý câu khác, bấm giờ15 phútTuần ôn thiViết trọn một câu tự luận30 phút

Chưa tới hai giờ, rải trên năm tuần, và đến kỳ thi chương 1 đã được truy hồi năm lần. Cách xếp các khung ngắn này vào cả tuần có trong bài lập kế hoạch thời gian cho sinh viên năm nhất; nếu khó bắt đầu, xem cách vượt lười khi học bài.

Thời gian ấy lấy từ đâu? Theo Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT, một tín chỉ tương đương 50 giờ học tập định mức, gồm giờ lên lớp, tự học, thực hành và kiểm tra. Một học phần 3 tín chỉ là khoảng 150 giờ cả học kỳ, và giờ ngồi trên lớp chỉ là một phần trong đó.

Khi đã trượt hoặc điểm chưa như ý

Quy chế đào tạo kèm Thông tư 08/2021 quy định:

Tình huốngQuy định chungDo trường quy địnhHọc phần bắt buộc điểm FHọc lại, hoặc học học phần tương đương/thay thế (Điều 3); điểm lần học cuối là điểm chính thức (Điều 9)Lịch mở lớp, học phíHọc phần tự chọn điểm FHọc lại hoặc chọn học phần tự chọn khác (Điều 3)Danh sách thay thếĐã đạt, muốn nâng điểmĐược đăng ký học lại để cải thiện (Điều 9)Có cho phép không, điểm nào được tính nếu lần sau thấp hơnThi lại một điểm thành phần để qua mônTrường có thể cho phép, điểm học phần tối đa D hoặc C (Điều 9)Có tổ chức hay không

Ba lời khuyên:

1. Học lại môn F sớm, nhất là môn tiên quyết: trượt Giải tích 1 thì thường chưa học được Giải tích 2.

2. Học cải thiện có chọn lọc: ưu tiên học phần nhiều tín chỉ, điểm thấp, và chỉ khi bạn chắc lần này học khác lần trước. Nhớ đếm ngưỡng 5% của hạng tốt nghiệp.

3. Lần học lại phải khác lần đầu: trượt vì học dồn thì dùng lịch giãn cách; trượt vì không hiểu thì gặp giảng viên từ tuần đầu.

Nếu đang buồn vì một điểm kém, bài thi trượt, điểm kém phải làm sao viết riêng cho lúc này.

Câu hỏi thường gặp

Môn đại cương có tính vào GPA không?

Có, trừ các học phần điều kiện. Lý luận chính trị, toán, ngoại ngữ, pháp luật đều quy đổi sang hệ 4 và tính vào điểm trung bình theo số tín chỉ. Giáo dục thể chất không tính vào điểm trung bình theo Thông tư 25/2015; Giáo dục quốc phòng–an ninh thường cũng không, tuỳ trường.

Học lại môn bị F thì điểm F cũ có còn trong GPA không?

Theo Điều 9 Quy chế đào tạo kèm Thông tư 08/2021, khi học lại học phần không đạt, điểm lần học cuối là điểm chính thức. Vì vậy học lại đạt thì điểm mới thay chỗ điểm F trong điểm trung bình. Bảng điểm có lưu lịch sử lần trượt hay không do trường quy định.

Có nên xin miễn học tiếng Anh bằng chứng chỉ không?

Nên tính trước. Học phần được miễn ghi điểm R, vẫn tích luỹ tín chỉ nhưng không tính vào GPA. Nếu tự tin đạt A, đi học có thể lợi cho GPA hơn; nếu không, miễn học giúp bạn dồn thời gian cho môn khó. Mức chứng chỉ được miễn tuỳ từng trường.

Môn Triết học nên học thuộc hay học hiểu?

Học hiểu theo mạch lập luận, rồi mới ghi nhớ khung. Vẽ sơ đồ khái niệm cho mỗi chương, nắm khuôn "khái niệm, nội dung, ý nghĩa, vận dụng", luyện viết dàn ý không nhìn sách. Riêng định nghĩa then chốt và mốc thời gian thì cần nhớ chính xác, nhất là khi thi trắc nghiệm.

Đầu tư sớm, lãi suốt khoá

Môn đại cương là những học phần đầu tiên vào bảng điểm, khi mỗi điểm chữ nặng nhất. Đọc đề cương tuần đầu, học lý luận theo mạch, giải toán bằng tay, ôn bằng tự kiểm tra rải đều: bốn việc đó biến khối đại cương từ nỗi lo thành phần nâng GPA. Nếu học mãi mà không vào, đọc bài học mãi không vào phải làm sao trước khi tự trách mình.

Lưu bài này lại để đọc trước tuần giữa kỳ, và gửi cho bạn cùng phòng đang định "học cho qua" môn Triết.

Nguồn tham khảo

• Quy chế đào tạo trình độ đại học ban hành kèm Thông tư 08/2021/TT-BGDĐT ngày 18/3/2021, Bộ GD&ĐT — Điều 3, 9, 10, 11, 14

• Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT quy định về chuẩn chương trình đào tạo các trình độ giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT — định mức một tín chỉ

• Công văn 3056/BGDĐT-GDĐH ngày 19/7/2019 hướng dẫn thực hiện chương trình, giáo trình các môn lý luận chính trị, Bộ GD&ĐT; "Triển khai thực hiện công văn số 3056/BGDĐT-GDĐH… tại Trường ĐH Thương mại", Tạp chí Công Thương

• Thông tư 05/2020/TT-BGDĐT ngày 18/3/2020 ban hành Chương trình giáo dục quốc phòng và an ninh trong cơ sở giáo dục đại học, Bộ GD&ĐT

• Thông tư 25/2015/TT-BGDĐT quy định về chương trình môn học Giáo dục thể chất thuộc các chương trình đào tạo trình độ đại học, Bộ GD&ĐT

• Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255

• Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58

Ảnh minh hoạ: Pexels.